In dit bedrijf wordt veel beter samengewerkt

By 13 januari 2017Blog algemeen

Daniel is verbaasd over het klimaat en de samenwerking in zijn nieuwe bedrijf. Ieder moment verwacht hij dat de positieve sfeer wordt doorbroken door een roddel, een uitval of een cynische opmerking. In zijn vorige bedrijf was dat de dagelijkse praktijk en hier lijkt het allemaal anders. Lijkt het maar zo, of is het ècht anders hier?

Als Daniel de theorie achter de fasen van ontwikkeling van groepen (en teams) zou kennen, zou hij het verschil beter begrijpen. De sociaalpsycholoog Bion ontdekte aan het einde van de tweede wereldoorlog dat groepen teruggekeerde militairen met shellshock (PTMS) die hij in groepstherapie liet begeleiden, heel vergelijkbare fasen van ontwikkeling doormaakten.

Toch hadden deze groepen niets met elkaar te maken en beïnvloedden elkaar dus niet. In de jaren na zijn publicatie over deze ontdekking, bevestigden talloze andere onderzoekers hetzelfde fenomeen: groepen die op de juiste manier worden begeleid, gaan steeds door dezelfde fasen van ontwikkeling.

Bij het werken met groepen en teams, is deze ‘wetmatigheid’ behulpzaam om vast te stellen ‘waar’ een team zit en welke ontwikkelingsstappen aan de orde zijn. De fasen worden door verschillende onderzoekers anders benoemd en soms worden sub-fasen onderscheiden.

De eenvoudigste samenvatting van deze fasen is: Vlucht > Vecht > Samenwerking > Integratie.

Een team in een nieuwe samenstelling begint altijd in de vluchtfase. De focus van de teamleden is gericht op de eigen veiligheid (vlucht voor de ‘nieuwe’ realiteit). De belangrijkste kenmerken zijn: sociale rituelen, vaagheid, overbodigheid (lange verhalen), speculaties, verschillen niet benoemen en verdoezelen. “Don’t rock the boat” is de kortste samenvatting van deze fase. Soms wordt de schijnbare harmonie van deze fase verward met de samenwerkingsfase.

Als een team verder komt in zijn ontwikkeling worden langzaam de verschillen duidelijk en begint de vechtfase. Kenmerken: Ja-maar communicatie, klagen, anderen of zelf beschuldigen/ aanvallen, sarcasme, terugtrekken, roddel.

Veel organisaties blijven steken tussen de vlucht- en de vechtfase. Van beide fasen zijn dan kenmerken zichtbaar.

Soms slagen organisaties of teams erin de volgende fase te bereiken: de samenwerkingsfase. Dit gebeurt meestal als gedurende langere tijd systematisch de belemmerende factoren worden ontdaan die een team vasthouden in de vlucht- resp. vechtfase.  Voorbeelden hiervan zijn: onderzoeken ipv verklaren, realiteit testen ipv meningen geven, specifiek ipv vaag zijn, herkennen en benoemen van frustraties ipv uitleven ervan, alternatieve voorstellen doen ipv ja-maar communicatie.

Een team in de samenwerkingsfase kenmerkt zich door het onderzoeken, accepteren en benutten van de onderlinge verschillen voor het gemeenschappelijke doel. Teams in deze fase presteren goed, maar lopen het risico naar binnen gericht te geraken: ‘wij zijn beter dan de rest’. Als een team ook deze horde weet te nemen, komt het in de integratiefase waarin het team een open houding ontwikkelt naar de hele organisatie en de context daaromheen.

Daniel uit het voorbeeld had, zonder het te weten, een overstap gemaakt van een team dat in de vechtfase was blijven hangen naar een team dat in de samenwerkingsfase zat.